ابوالقاسم عارف قزوینی در سال 1295هجری قمری در قزوین به دنیا آمد. پدرش ملا هادی وکیل بود. او صرف و نحو عربی و فارسی را در زادگاه خود فرا گرفت. خط شکسته و نستعلیق را بسیار خوب می نوشت. عارف موسیقی را نزد حاج صادق خوارزمی فرا گرفت. مدتی به اصرار پدر در پای منبر میرزا حسین واعظ یکی از وعاظ قزوین به نوحه خوانی پرداخت و عمامه می بست ولی پس از مرگ پدر عمامه را برداشت و ترک روضه خوانی کرد

عارف در سن 17 سالگی عاشق دختری به نام خانم بالا شد و در پنهان با او ازدواج کرد ولی هنگامی که خانواده دختر به این ماجرا پی بردند، فشار زیادی بر زوج جوان آوردند. عارف به ناچار به رشت رفت و پس از بازگشت با وجود عشق بسیار خانم بالا را طلاق داد و دیگر تا آخر عمر ازدواج نکرد

پس از این ماجرا عارف به تهران آمد و چون صدای دلنشینی داشت با شاهزلدگان قاجار آشنا شد و مظفرالدین شاه مس خواست که او را در زمره فراش خلوت خود درآورد اما عارف نپذیرفت و به قزوین برگشت

دیوان اشعار او که شامل کلیه سروده های اوست پس از مرگ او جمع آوری گردید و اکنون در دسترس همگان می باشد. بیشتر اشعار، سرودها و تصنیف های این شاعر و تصنیف ساز آزاده حاوی مزامین سیاسی و تبلیغ آزادی خواهی و وطن پرستی و مبارزه با استبداد و ظلم پادشاهان و حاکمان مستبد و ظالم دوره زندگی اوست

این جمله را از او نقل می کنند " اگر خدمتی دیگر به موسیقی و ادبیات ایران نکرده باشم وقتی تصنیف های وطنی ساخته ام که ایرانی از هر ده هزار نفر یک نفرش نمی دانست وطن یعنی چه"  

تصنیف های عارف تا به امروز توسط خوانندگان زیادی بازخوانی شده است.