محمد علی افراشته

محمد علی فرزند جواد، اهل بازقلعه از توابع کهدم رشت، مشهور به راد بازقلعه ای، متخلص به افراشته، در سال 1278 شمسی متولد شد. وی مردی ادیب،  با ذوق و احساس بود که سری پرشور و دلی آکنده از محبت و عواطف بشردوستی داشت. شاعری انقلابی و آزادی خواهی پاکباز بود که تمام دوران زندگی اش را در راه دفاع از حقوق زحمتکشان گذراند. 

افراشته از چهره های درخشان ادبیات گیلکی است. وی از ابتدای  دوره تحصیل به ظریف کاری، نقاشی، ساختن مجسمه های مومی و بخصوص سرودن شعر رغبت فراوان داشت و همین فعالیت های هنری را پس از فراغت از تحصیل و آغاز فعالیت های سیاسی در حزب توده ایران ادامه داد تا جایی که از شعرای طراز اول گیلان به شمار آمد و سروده هایش دست به دست می گشت

افراشته بعد از کودتای 1332 شمسی مورد تعقیب رژیم دیکتاتوری شاه قرار گرفت و ناچار به ترک وطن شد. در سفر اجباریش به اتحاد جماهیر شوروی و انصراف از اقامت طولانی در مسکو، به بالکان رفت و در سن 51 سالگی در  سال 1339 در کشور بلغارستان به علت سکته قلبی درگذشت و در شهر صوفیه به خاک سپرده شد

دوستداران و مسافرانی که از صوفیه عبور می کنند می توانند شعار روزنامه چلنگر را روی سنگ آرامگاه این شاعر نامی گیلان بخوانند، شعاری که از افتخارات دوران زندگی کوتاه و پرماجرای این مرد میارز و غریب آواره از وطن است 

روزنامه ای داشت به نام چلنگر،  که نخستین شماره اش در اسفند ماه 1329 منتشر شد دارای 4 صفحه بود،  بعدها  به یکی از پرطرفدارترین روزنامه های دوران خود تبدیل شد و به تعداد صفحات آن هم اضافه شد. انتخاب نام چلنگر، پیشنهاد نویسنده بزرگ ایران  صادق هدایت بود.  چلنگر مشحون از اندیشه های سوسیالیستی و گفتارهای سیاسی و اجتماعی منظوم و منثور و فولکلور اقوام مختلف کشور و حاوی مقالات و انتقادهای تند از اوضاع اجتماعی و اقتصادی ایران در سال های 30 تا 32  بود.  این مقالات انتقادی چون باب طبع گردانندگان مملکت نبود غالبا دچار توقیف می شد ولی با تشریک مساعی هم مسلکانش در حزب توده که امتیازات نشریه های خود را در اختیارش می گذاشتند، به نشر افکارش ادامه می داد و در بیداری توده های دهقان و کارگر از پا نمی نشست. به همین دلیل در میان در میان آنان از محبوبیت خاصی برخوردار بود، به طوری که در یکی از دوره های قانون گذاری مجلس، تلاش فراوانی شد تا او را به نمایندگی مجلس شورای ملی برگزینند ولی توفیق نیافتند، زیرا شرایط روز برای انتخاب او و امثالش مساعد نبود
 

سوژه شعر افراشته را آدم های محروم، توسری خورده، نفرین شده و آواره شهرها و روستاها تشکیل می دهند. بیکار ، دربدری ، محرومیت، رشوه خواری و فساد حاکم بر دستگاه حاکمه، مایه اصلی شعر او است. طنز تلخ و گزننده ای که در شعر او وجود دارد، خواننده را گاهی می خنداند و گاه به گریه می اندازد. او گاهی از زبان کارفرما، صاحب کارخانه یا مالک و زمانی از زبان کشاورز یا کارگر به تشریح ناعدالتی و نابرابری های جامعه می پردازد.

او به شعرایی که به آرایش کلام، قافیه و ردیف شعر هستند با دیدی تمسخرآمیز می نگریست و در شعر او نمی توان رد پایی از این قبیل یافت. شعر او زبان ساده و توده فهمی دارد. درواقع شعر او بیانگر اندیشه سیاسی او است. او شعر را برای آگاهی محرومین جامعه می سرود

علاوه بر شعر، چندین نمایشنامه هم  از افراشته به جا مانده است.    

غلامی، اباذر. فرهنگ مردم در اشعار گیلکی محمد علی افراشته.  ماهنامه چیستا : سال بیست و پنجم .

منابع

فخرائی، ابراهیم. گزیده ادبیات گیلکی. رشت، انتشارات طاعتی، 1377 .

http://www.csee.wvu.edu/~pouya/old-pages/cultural_links.htm