Ketab Kucheh - Ahmad Shamlou

	Ketab kucheh Ahmad Shamlou

مجموعه کتاب کوچه را به همدلان و همراهان زندگیم آیدا و ع. پاشائی نقدیم می کنم که در یک کلام ؛ کتاب کوچه موجودیت خود را عمیقا مدیون همت آنان است. ا. ش.	کتاب کوچه
کتاب کوچه فرهنگ فولکلور زبان فارسی است . شاملو از سن دورازده سالگی به فکر جمع آوری لغات و اضطلاحات عامیانه افتاد و تا آخرین روزهای زندگیش این کار را پی گیری کرد. کاری که در کشورهای پیشرفته ، با بودجه های کلان دولتی و کادری جامع ، متشکل از زبان شناسان ، جامعه شناسان ، نویسندگان و شعرا و پژوهشگران فرهنگی ، انجام می گیرد. پشتیبانی و حمایت از این گونه تحقیقات در این کشورها، امری بسیار بدیهی است و همه مردم از پیر و جوان ، فقیر و غنی ، این امر را از ضروریات می دانند. شاملو این کار عظیم را یک تنه انجام داد. تنها یاور او در این امر بزرگ، همسرش آیدا بود. او نه تنها پشتیبانی مالی و حمایت های دولتمردان را نداشت، بلکه بر عکس همه این گروه ــ چه قبل از انقلاب و چه بعد از آن ــ در کار سنگ اندازی و ایجاد مانع برای این تحقیقات، با هم مسابقه گذاشته بودند. کتاب کوچه هدیه شاملو به زبان فارسی است . همچنان فردوسی که زبان فارسی را برای همیشه زنده نگاه داشت، شاملو فرهنگ فولکلور ایران را زنده کرد و امکان دسترسی به آن را برای تمامی ما ، بوجود آورد.
شاملو در مقدمه کتاب کوچه چنین نوشته است: « فراهم آوردن این کتاب، دست تنها و یک تنه ، کاری جنون آمیز بوده است ، به خصوص که دوبار هم بخش عمده ی یادداشت ها و اوراق آن بی رحمانه نابود شد. هنگامی که از نیای مادری ام میرزا شریف عراقی طرز استفاده از کتاب لغت را آموختم دوازده ساله بودم. این واقعیت نیز تقریبا در همان نخستین روزهای مراجعه تمرینی به فرهنگ آنندراج پدربزرگ و با توضیح او آشکار شد که « همه کلمات » را در لغت نامه ها نمی نویسند و برای ضبط مفهوم کلماتی از قبیل دزدو و چکه ــ که به قول پدربزرگ « مورد استعمال عوام » است ــ فرهنگی تدوین نکرده اند ... امروز به خاطر نمی آورم که دقیقا چه چیز مرا بدین کار برانگیخت، اما هرچه بود ضبط کلماتی را که « مورد استعمال عوام » بود کم و بیش از همان تاریخ آغاز کردم . و البته بی هیچ ضابطه ئی در کار و بدون در اختیار داشتن هیچ گونه معیار و محکی برای تشخیص. اما نفس عمل « یادداشت کردن » عادت شد و همین عادت بود که سبب شد پس از سال 32 که همراه کتاب ها همه ی دفترها و یادداشت هایم را نیز بردند. و باز در زمستان 39 که دار و ندار و کتاب و کاغذم را از سر ناگزیری به امان خدا رها کردم تا دست کم روحم را از چنگال قرین بد به در برم، کار همچنان به روال پیشین ادامه یابد و دلسردی ی از دست رفتن یکجای ماحصل بیست و چند سال کار پیگیر به یکبار تیشه به ریشه نیندازد ... طبیعی است که در این میان بسی چیزها بالمره از دست رفت و دوباره کارهای وقت گیری صورت گرفت. از آن جمله خواندن مجدد کتب نویسندگانی که معتقدات خرافی توده را به عنوان معلومات تاریخی یا حقایق مسلم علمی « به رشته تحریر کشیده اند » و در حقیقت به نحوی دیگر ، و بدون این که خود بخواهند یا بدانند پیشقدمان این راه شده اند. باری بازخواندن و یادداشت برداشتن مجدد از توده ی انبوهی کتاب غالبا بد خط و بد چاپ مساله دیگری بود و به یاد آوردن یکایک این کتاب ها و دستیابی به نسخه دیگری از آن ها مساله ئی دیگر. در هر حال این امر تا بدین جا صورت گرفته و هرچه بوده عمری در کار آن شده است ... کاری است به تمام معنی ناقص، زیرا امر تدوین فرهنگ توده هرگز از نخستین گام ها برخواهد گذشت و هرگز به حدود قابل قبولی نخواهد رسید مگر این که همگان در کار آن شرکت بجویند، و همکاری ی همه گان نیز در این امر راهی به دهی نخواهد برد مگر این که الگویی در اختیار باشد و معیاری و نقطه شروعی. پس در حقیقت، نشر این مجموعه، بیشتر، فراخوانی است که همه علاقه مندان را به یاری در زمینه ی گردآوری فرهنگ توده دعوت می کند. همکاری گسترده ئی که می تواند از اصلاح اشتباهات و افزودن روایات مختلف تا یادآوری کاستی ها و تذکار مواد بسیاری که تا این جا در مجموعه نیامده است به صورت های گوناگون ارائه شود. شیوه کلی و اساسی ی توین کتاب کوچه را بر نظام الفبائی ی خاستگاه ها و محورها نهاده ایم و آنگاه همهی موادی را که خواستگاه و محور مشترکی دارند زیر آن خاستگاه بر حسب موضوع گروه بندی کرده ایم. موضوع های اصلی این ها است :
ترکیبات جمله ئی و شبه جمله ئی ( شمال ابیات و اشعار) چیستان ها امثال و حکم تعبیرات مصدری ترکیبات دیگر	باورهای توده ، آداب و رسوم، آئین ها خوابگزاری احکام بازی ها ترانه و تصنیف دعا، نفرین، سوگند، دشنام
مع ذلک در نطر باید داشت که این گروه بندی « مطلق » نیست و در بسیاری موارد پیش می آید که هریک از مواد این یا آن گروه ، خود به عنوان خاستگاه تازه ئی در راس تعدادی از مواد دیگر قرار می گیرد که ناگزیر می باید باز به یک یا چند یا همه ی این موضوعات فرعی تقسیم شود. »
علاوه بر کتاب کوچه، شاملو تحقیقاتی در زمینه دستور زبان فارسی انجام داده است که در «کتاب زبان امروز فارسی »به چاپ رسیده است. خط فارسی نیز از توجه او دور نماند. شاملو تغییراتی در شیوه نوشتن فارسی ایجاد کرد. حاصل این تغییرات را می توان در کتاب های شاملو که تجدید چاپ شده اند مشاهده کرد.
زبان امروز فارسی . دستور . انتشارات اشراقی