قرة العین
 

زرین تاج یا فاطمه، ملقب به زکیه و طاهره و قرة العین، دختر حاجی ملا محمد صالح برغانی قزوینی، از علمای اخباری معروف، در سال 1233 هجری قمری در قزوین به دنیا آمد. مقدمات علوم را با خواهرش مرضیه در نزد پدر آموخت و بعد به تحصیل فقه و اصول و کلام و ادبیات عرب پرداخت. طاهره آثار شیخ احسائی و سید رشتی را مطالعه کرد و به عقیده شیخیه درآمد و با سید رشتی مکاتبه و ارتباط برقرار کرد و سید در رسائل خود او را قرة العین نامید.

مطالعه طاهره در آثار و عقاید شیخیه، زندگانی او را پاک دگرگون ساخت تا حدی که دو پسر و یک دختر را، که از پسر عمویش داشت، به شوهر سپرد و به قصد دیدن سید رشتی به کربلا رفت. اما چون به آنجا رسید، سید درگذشته بود و قرة العین، که در آن هنگام 29 ساله بود، در خانه او اقامت گزید و از پس پرده به تدریس طلاب پرداخت و پس از آنکه سید باب در شیراز پیدا شد، قرةالعین به وسیله ملا حسین بشرویه ای (باب الباب) با او مکاتبه کرد و به جمع "حروف حی" یعنی نخستین یاران سید باب درآمد و از او لقب طاهره یافت و آشکارا به تبلیغ پرداخت.
 

قرة العین پس از مراجعت پیروان باب به کربلا، همچنان به مساعدت آنان و بحث و استدلال و تدریس مشغول بود تا آنکه گروهی به خانه سید رشتی ریختند و او ناچارأ به بغداد رفت و همانجا نیز به دعوت و تبلیغ پرداخت. به امر والی بغداد، ابتدا در خانه شیخ محمود آلوسی، مفتی بغداد، توقیف و بعد به دستور سلطان عثمانی، در اوایل سال 1263 هجری قمری، با همراهان به ایران اعزام گردید. او تبلیغ کنان وارد قزوین شد و چندی در آنجا بود تا بعد از کشته شدن عمویش، حاجی ملا محمد تقی، به دست پیروان سید باب در سال 1264 هجری قمری به تهران آمد و با یاران دیگر به دشت "بدشت" در هفت کیلومتری شاهرود رفت و در انجمنی بی پرده در برابر حضار نمایان شد و برای پیروان باب سخن گفت و غوغایی برپا کرد و از آنجا به تهران بازگشت و ظاهرأ مجددأ به قزوین رفت، تا بعد از کشته شدن باب او را از قزوین به تهران آوردند و در باغ محمود خان، کلانتر تهران، در یک بالاخانه بی پله زندانی کردند و در آنجا بود تا کمی پس از حادثه تیراندازی به ناصرالدین شاه، در 36 سالگی به امر شاه و وزیرش، میرزا آقاخان نوری،  در باغ ایلخانی (بانک ملی کنونی) کشته شد
 

قرة العین زنی بود صاحب قلم، شاعر و سخنران که به ادبیات و فقه و اصول و کلام و تفسیر آشنایی داشت.

قرة العین در ایران نخستین زنی بود که بر خلاف رسم و عرف زمانه بی حجاب در برابر مردان ظاهر شد و با علما و رجال به بحث و مجادله پرداخت.

آثار نظم و نثر قرة العین ظاهرأ از میان رفته و آنچه از نوشته های پراکنده او از قبیل مناجات ها و نامه ها، به خط خودش یا استنساخ دیگران، بر جای مانده و بعضی از آنها در کتاب "ظهورالحق" چاپ شده است. اشعاری هم که به او نسبت داده شده سبک بیان باب را دارد و پر از عبارات و اصطلاحات دینی و سخت متأثر از آثار متقدمان از جمله مولوی و جامی است

منابع

آرین پور، یحیی. از صبا تا نیما؛ تاریخ 150 ساله ادب فارسی. تهران: کتابهای جیبی، 1357.
جلد اول: بازگشت، بیداری