محمد حسین شهریار

میر محمد حسین بهجت تبریزی، متخلص به شهریار، فرزند حاجی میرآقا از سادات خشکناب آذربایجان و از وکلای مبرز دادگستری تبریز، در سال 1258 در تبریز به دنیا آمد. ایام کودکی را که مصادف با انقلاب آذربایجان بود، در قریه های شنگل آباد و قیش قرشان و خشکناب به سر برد. مقدمات را با قرائت گلستان و نصاب در مکتب ده و پیش پدر آموخت و خیلی زود با دیوان حافظ آشنایی یافت. دوره ابتدایی و اول متوسطه و مقداری از ادبیات عرب را در تبریز آموخت. در سال 1300 به تهران آمد و در دارالفنون مشغول تحصیل شد و سپس به تحصیل طب پرداخت ولی در نتیجه تنگدستی یا بر اثر یک عشق نافرجام نتوانست به تحصیل ادامه دهد و به ناچار، کمی پیش از دریافت دیپلم پزشکی، تحصیل را رها کرد. در سال 1310 به خدمت دولت درآمد و نزدیک به 2 سال در ثبت اسناد نیشابور و مشهد خدمت کرد. در سال 1314 به تهران بازگشت و وارد شهرداری شد و یک سال به عنوان بازرس بهداری مشغول بود تا در سال 1315 به بانک کشاورزی انتقال یافت
.

شهریار در تهران محفل انسی داشت و دوستانش گاه و بیگاه به دیدارش می رفتند. با این همه، او به تنهایی خو گرفته بود و هیچ چیزی برای شاعر بهتر از تنهایی و گوشه گیری نبود.
شهریار که در سال 1316 پدر را از دست داده بود، پانزده سال بعد هم به عزای مادر نشست و به کلی بی کس و تنها ماند. در سال 1332 به تبریز برگشت و مدت ها در آنجا با حقوق بازنشستگی مختصری که از بانک کشاورزی دریافت می داشت، به سختی امرار معاش می کرد، تا این که هیئت امنای دانشگاه آذربایجان در نخستین جلسه خود در روز 22 بهمن 1346 در مقام تجلیل از استاد، او را یکی از پاسداران شعر و ادب میهن خواند و عنوان استادی افتخاری دانشکده ادبیات را دریافت نمود و وزارت فرهنگ ایران به پیشنهاد فرهنگ آذربایجان شرقی، آموزشگاهی را در شهر تبریز به نام وی نام گذاری نمود و روز 26 اسفند را در تاریخ فرهنگ آذربایجان "روز شهریار" نامید.
نخستین منظومه ای که از شهریار چاپ شد، "روح پروانه" بود که در مرگ نابهنگام پروانه، خواننده معروف آن زمان سروده بود.
شهریار در روزهای آخر عمر به دلیل بیماری در  بیمارستان مهر تهران بستری شد و پس از مرگ در سال 1367 بنا بر وصیت خودش در مقبرةالشعرای تبریز دفن شد
 

شهریار در اقسام مختلف شعر طبع آزمایی کرده و از هر رقم شعر دارد: قصیده، قطعه، غزل، مثنوی، مسبط و رباعی. اشعاری به زبان فصیح استادانه، اشعاری مملو از عبارات و اصطلاحات عامیانه و بازاری، شعرهایی مقید به تمام اصول و قواعد سبک کلاسیک و شعرهایی با مصراع های بلند و کوتاه و آزاد از قید قافیه.

منظومه "حیدر بابایه سلام" از آثار جاویدان شهریار و نخستین شعری است که وی به زبان مادری خود "آذربایجانی" سروده است. حیدربابا کوهی است نزدیک ده خشکناب آذربایجان که شهریار ایام کودکی خود را در دامان آن گذراند. شاعر در این شعر کوه را خطاب قرار داده و از خاطرات شیرین ایام کودکی خود یاد می کند.

با اینکه شهریار همانند دیگر شاعران ایرانی، تحصیلات خود را به زبان فارسی کرده و در این زبان استاد بود و عروض فارسی با زبان آدربایجانی و خصوصیات فونتیک آن سازگار نیست، اما شهریار با استادی تمام از ادبیات ملی زبانزد مردم الهام گرفته است.

ملک الشعرای بهار شهریار را نه تنها افتحار ایران، بلکه افتخار عالم شرق نامیده است.

منابع

آرین پور، یحیی. از نیما تا روزگاران ما: تاریخ ادب فارسی معاصر. تهران: انتشارات زوار، 1374