|
میرزا حسن خان مشیرالدوله پسر میرزا نصرالله خان
مشیرالدوله اولین نخست وزیر مشروطیت است. وی در
سال 1291 هجری قمری در تبریز متولد شد و پس از
انجام تحصیلات مقدماتی برای تحصیلات عالی به روسیه
رفت و در مدرسه نظام و سپس مدرسه حقوق سن پترزبورگ
به تحصیلات خود ادامه داد. او پس از خاتمه تحصیلات
و آموختن زبانهای روسی و فرانسه به عنوان آتاشه یا
وابسته سفارت ایران در روسیه استخدام شد. بعد از
تحصن مشروطه طلبان و انتصاب پدرش به عنوان رئیس
الوزرا، به ایران آمد و در تدوین نظامنامه
انتخابات و قانون اساسی که بخش عمده آن ترجمه و
اقتباس از قانون اساسی بلژیک بود، نقش مهمی ایفا
نمود.
او پس از مرگ پدرش وارث لقب مشیرالدوله شد و در
چندین وزارتخانه سمت هایی را بر عهده گرفت. او
اولین بار در سال 1293 شمسی به سمت رئیس الوزرا
انتخاب شد و مهمترین کار مشیرالدوله در این دوره
مذاکره با دولتین روس و انگلیس برای تخلیه ایران
از قوای اشغالی آنها و لغو اختیارات فوق العاده
مسیو مرنار بلژیکی رئیس کل گمرک ایران بود. این
دوره نخست وزیری او به علت تحریکات انگلیسی ها بیش
از 50 روز دوام نیافت.
دوره دوم نخست وزیری او در سال 1299 پی از بازگشت
احمد شاه از سفر اروپا بود. جنجال قرارداد 1919
ایران و انگلیس و استعفای وثوق الدوله و شرایط
متشنج ناشی از درگیری های قوای دولتی با میرزا
کوچک خان جنگلی در شمال و قیام خیابانی در تبریز
از جمله مشکلات این دوره نخست وزیری بود. در
کابینه او برای اولین بار چهار نفر به مقام وزارت
منصوب شدند، که دکتر محمد مصدق یکی از آنها بود.
مشکلات داخلی از یکسو و کارشکنی های مداوم انگلیس
از سوی دیگر دلیل کناره گیری او در سال 1299 بود
مشیرالدوله برای سومین بار پس از کودتای 1299 با
رای اکثریت قریب به اتفاق نمایندگان مجلس به نخست
وزیری منصوب شد. رضا خان در این کابینه سمت وزیر
جنگ را بر عهده داشت. ولی مشیرالدوله در مقابل
تحریکات مداوم سردار سپه تاب مقاومت را از دست داد
و از سمت خود کناره گیری نمود.
این ماجرا یک بار دیگر در سال 1302 تکرار شد و در
کابینه جدید رضا خان کارشکنی های خود را ادامه داد
و در این فعالیت ها از نیروهای نظامی تحت اختیار
خود نیز بهره برداری می کرد. پس از مسافرت احمد
شاه به اروپا، مشیرالدوله احساس کرد که دیگر کاری
از او ساخته نیست و به این جهت در مهرماه 1302
استعفای خود را تقدیم احمد شاه نمود.
او پس از لغو القاب و عناوین دوران قاجاریه از طرف
رضاشاه، نام خانوادگی پیرنیا را برای خود انتخاب
کرد.
مشیرالدوله در ادوار پنجم، ششم
و هفتم از تهران به وکالت مجلس انتخاب شد ولی در
دوره هفتم از قبول وکالت خودداری کرد و به تحقیق و
ترجمه پرداخت و کتاب ایران باستان را در همین
دوران به رشته تحریر درآورد. او در سال 1314
درگذشت.
|
