|
در همین دوران،
بعضی مجامع سری در تبریز اقدام به انتشار شبنامه
هایی می کردند و مردم را به شورش و انقلاب دعوت می
نمودند. اقدامات این آزادیخواهان، که تقی زاده نیز
با آنها بود، منجر به شورش در تبریز و تعطیل بازار
انجامید. شاه به درخواست این آزادیخواهان گردن
نهاد و انتخابات مجلس به وقوع پیوست. تقی زاده با
51 رای به نمایندگی مردم تبریز انتخاب گردید
خدمت بزرگ تقی زاده در مجلس اول، تلاش در تدوین و
تصویب مواد مترقیانه "متمم قانون اساسی" بود. او
پس از بمباران مجلس، با جمعی به سفارت انگلیس
پناهنده شد و از طریق قفقاز به اروپا رفت، اما به
محض برقراری ایمنی، به ایران بازگشت و پیش از آن
که از تبریز به نمایندگی دوره دوم مجلس انتخاب
شود، به تهران آمد و عضو هیئت مدیره شد و از کسانی
بود که در ترتیب کار شاه مخلوع و سازمان دادن
حکومت نو دست داشت
در مجلس دوم، اختلاف دو حزب اعتدالی و دمکرات روز
به روز بالا گرفت و کار به جایی رسید که علمای نجف
حکم تکفیر تقی زاده را که رهبر پارلمانی دمکرات ها
بود، صادر کردند. در اثر این کشمکش ها، تقی زاده
از مجلس مرخصی خواست و به تبریز رفت و بار دیگر
ترک وطن کرد و با اینکه به نمایندگی دوره سوم مجلس
انتخاب شد، به ایران بازنگشت. در طی این سال ها که
مقارن با جنگ جهانی اول بود، کمیته ملیون و میهن
پرستان ایرانی را به همراه دیگر ملیون ایرانی،
تاسیس نمود و بر ضد دخالت روس و انگلیس در ایران
فعالیت کرد. مجله کاوه از جمله فعالیت های این
دوران است که او سرمقاله های آن را تحت عنوان
"ملاحظات" یا "نکات و ملاحظات" می نوشت. در این
دوره او بسیار تحت تاثیر فرهنگ اروپا قرار گرفت و
در یک مقاله خو چنین نوشت: "ایران باید ظاهرا و
باطنا، جسما و روحا فرنگی مآب شود و بس
او سرانجام برای شرکت در دوره پنجم مجلس، در سال
1303 به ایران آمد. پس از تغییر سلطنت، مدت کوتاهی
در کابینه
مستوفی الممالک وزیر خارجه شد. مدتی والی
ایالت خراسان، سفیر ایران در لندن و وزیر طرق بود
تا در سال 1309 به وزارت دارایی منصوب گردید. تقی
زاده درزمان تصدی خود ارقام بودجه را تعدیل نمود و
نظارت شدید وزارت دارایی را بر مصرف بودجه مملکت
مستقر ساخت و جلو اسراف را گرفت. در اختلاف دولت
ایران با شرکت نفت در سال1311 که مجلس لغو قرارداد
دارسی را اعلام نمود، انتظار می رفت که برای 27
سال باقیمانده، قرارداد عادلانه ای بسته شود، ولی
قرارداد جدید با امضای تقی زاده به مدت 60 سال با
شرکت نفت انگلیس بسته شد. این قرارداد
از هر حیث به ضرر ملت ایران بود و تقی زاده بعدها
خود صریحا به این مطلب اعتراف کرد
در سال 1329 که مجلس سنا تاسیس شد، تقی زاده به
عضویت سنا و از ابتدای امر به ریاست آن انتخاب شد
و در دوره بعدی نیز به این سمت منصوب شد ، ولی به
واسطه ضعف پیری از ریاست استعفا داد
تقی زاده در چند سال آخر زندگی خود، به علت درد
پا، قادر به راه رفتن نبود و ناچار با صندلی گردان
حرکت می کرد، تا این که در 8 بهمن ماه 1348 در
تهران درگذشت. او 91 سال زندگی کرد و بیش از 70
سال آن را به مبارزه و کار و کوشش گذراند. او در
ترویج ایران شناسی و تشویق ایران شناسان سعی بلیغ
داشت و خود یکی از ایران شناسان و کتابشناسان میرز
بود. او در چند کنگره خاورشناسی شرکت داشت و ریاست
کنگره ایران شناسی تهران را بر عهده داشت
منابع
آرین پور، یحیی. از نیما تا
روزگاران ما: تاریخ ادب فارسی معاصر. تهران:
انتشارات زوار، 1374
|
