|
فاطمه
سیاح ( فاطمه رضازاده محلاتی)
|
|
فاطمه سیاح که از نخستین صاحب نظران و نظریه
پردازان تئوری و نقد ادبی در ایران است ، در
نوزدهم فروردین 1281، در شهر مسکو به دنیا آمد.
پدرش میرزا جعفر سیاح، در دانشکده السنه شرقیه
مسکو سمت استادی زبان و ادبیات فارسی را داشت.
او دوران تحصیلات متوسطه را در مسکو به پایان
رسانید و وارد دانشکده ادبیات آن شهر شد و به اخذ
درجه لیسانس و بعد دکتری در رشته ادبیات نائل آمد.
پس از اتمام دوره دکتری، چهار سال دانشیار ادبیات
در دانشکده های مختلف اتحاد جماهیر شوروی بود.
وی در اواخر ال 1312 به ایران آمد. ابتدا در وزارت
فرهنگ مشغول کار شد و بعد کرسی درس و ادبیات روس و
همچنین کرسی استادی سنجش ادبیات زبان های خارجه در
دانشگاه تهران به او محول گردید و تا دم مرگ با
رتبه شش استادی با این سمت در دانشگاه مشغول ادای
وظیفه بود. پس از مرگ او، رئیس وقت دانشگاه تهران،
دکتر سیاسی، در طی نطقی گفت که درس سنجش ادبیات و
زبان و ادبیات روسی، در دانشگاه تهران تعطیل خواهد
شد، به علت این که، کسی که صلاحیت تدریس این درس
را داشته باشد، نیافته است. |
دکتر فاطمه در جریانات سیاسی و اجتماعی کشور فردی
برجسته بود. سخنرانیهای بسیار در موضوع های مختلف
اجتماعی و ادبی در سازمان پرورش افکار و شورای
زنان و انجمن های روابط فرهنگی ایران و شوروی و
فرانسه ایراد نمود.
وی در جشنواره فردوسی که
در مهرماه سال 1313 برپا گردید، به عضویت کنگره
انتخاب شد و در نشریات انجمن آثار ملی، مقالات
مفصلی درباره فردوسی نوشت.
در سال 1315
دانشسرای عالی از او دعوت کرد که در آن جا به
تدریس زبان های خارجی اشتغال ورزد. در این هنگام،
وزارت فرهنگ «کانون بانوان» را تشکیل داد و بانو
سیاح به عضویت هیات مدیره این کانون درآمد و در
سال معروف به رفع حجاب، از طرف وزارت امور خارجه
به سمت عضویت هیئت نمایندگی ایران در
هفدهمین دوره اجلاسیه سازمان ملل عازم ژنو شد و در
پائیز آن سال در کنگره جامعه شرکت کرد.
|
 |
فاطمه سیاح در سال 1317 به مقام دانشیاری دانشگاه
تهران رسید و در سال 1322 شورای عالی فرهنگ،
استادی کرسی ادبیات روسی را به او سپرد. در همان
سال حزب زنان ایران تشکیل گردید و او به سمت منشی
حزب برگزیده شد. در همان زمان به عضویت «انجمن
روابط فرهنگی ایران و شوروی » درآمد و به سمت منشی
کمیته موسیقی و نمایش و سینمای آن انجمن انتخاب
گردید.
خانم سیاح در سال 1323 به نمایندگی از
طرف «حزب زنان ایران» به ترکیه رفت و
مطالعاتی در انجمن های زنان ترک و ترقیات آن کشور
نمود و سخنرانی هایی در محافل مختلف ایراد نمود.
از آن جمله سخنرانی او به زبان فرانسه درباره حافظ
و گوته، بسیار مورد توجه قرار گرفت.
در دی ماه
1324، نختین شماره مجله حزب زنان ایران را انتشار
داد. در سال 1325، به ریاست هیات مدیره «انجمن
معاونت عمومی زنان» شهر تهران و عضویت کمیته مرکزی
«سازمان زنان ایران» و عضویت «جمعیت شیر و خورشید
سرخ بانوان ایران» انتخاب شد. او همپنین در نخستین
کنگره نویسندگان ایران که در تابستان 1325 در
تهران تشکیل یافت، شرکت نمود و دو سخنرانی درباره
«مقام انتقاد در ادبیات» ایراد نمود. |
در
تابستان 1326 از طرف شورای زنان، در کنگره
«زن و صلح» که در پاریس برگزار شد، شرکت
جست. سخنرانی ها و افکار و عقاید
این بانوی دانشمند در آن کنگره به
قدری مورد توجه قرار گرفت که بعضی از
نمایندگان، پس از بازگشت به کشورهای خود،
مقالاتی در پیرامون بیانات نماینده ایران
منتشر کردند و او را به عنوان یک فرد مایه
افتخار ایران ستودند.
وی در ماه آخر
زندگی خود، در چند کنفرانس درباره تحولات
جدید در عالم هنر و نقاشی، ایراد نمود و
گزارش کنگره صلح را به سمع شنوندگان
ایرانی رساند. آخرین سخنرانی او به زبان
فرانسه درباره داستایوسکی بود که در انجمن
روابط فرهنگی ایران و فرانسه برگزار
گردید.
|
 |
فاطمه سیاح به پنج زبان روسی، فرانسه،
آلمانی، انگلیسی و ایتالیایی مسلط بود و
از ادبیات این زبان ها اطلاعات عمیق داشت.
او قبل از مرگ، کتابخانه
خود را که متجاوز از دو هزار جلد کتاب
داشت، به دانشکده ادبیات دانشگاه تهران
اهدا کرد و این کتاب ها اینک مورد استقاده
دانشجویان است.
او زندگی زناشویی ناموفقی داشت که پس
از سه سال به جدایی انجامید.
فاطمه
سیاح متجاوز از 15 سال مبتلا به بیماری
قند بود. او روز پنجشنبه 13 اسفند 1326 ،
بر اثر سکته قلبی، درگذشت و روز جمعه با
حضور جمع کثیری از دانشمندان و
دانشگاهیان، در زاویه ابن بابویه به
خاک سپرده شد.
منابع:
آرین پور، یحیی. از صبا تا نیما، جلد سوم:
از نیما تا روزگاران ما. تهران: انتشارات
زوار، 1374.
دژم، عذرا. اولین زنان.
تهران: علم، 1384.
|
|
