Khayyam Quartrains

	Robayiat Khayyam - Ahmad Shamlu

رباعیات خیام ـ با صدای احمد شاملو ـ موسیقی از فریدون شهبازیان ـ آواز محمد رضا شجریان

01

02

وین حل معما نه تو خوانی و نه من
چون پرده برافتد نه تو مانی و نه من

برخیز و به جام باده کن عزم درست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست

بی باده کشید بار تن نتوانم
یک جام دگر بگیر و من نتوانم

وز رفتن من جاه و جلالش نفزود
کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود

وز حاصل عمر چیست در دستم هیچ
من جام جمم ولی چو بشکستم هیچ

از بافته وجود ما پودی کو ؟
می سوزد و خاک می شود دودی کو؟

وز داس سپهر سرنگون سوده شدیم
نابوده به کام خویش نابوده شدیم

صد بوسه مهر بر جبین می زندش
می سازد و باز بر زمین می زندش

دیدم دو هزار کوزه گویای خموش
کو کوزه گر و کوزه خر و کوزه فروش

اسرار ازل را نه تو دانی و نه من
هست از پس پرده گفتگوی من و تو

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
کاین سبزه که امروز تماشاگه توست

من بی می ناب زیستن نتوانم
من بنده آن دمم که ساقی گوید

از آمدنم نبود گردون را سود
وز هیچکسی نیز دو گوشم نشنود

بنگر زجهان چه طرف بربستم هیچ
شمع طربم ولی چو بنشستم هیچ

از آمدن و رفتن ما سودی کو؟
در چمبر چرخ جان چندین پاکان

افسوس که بی فایده فرسوده شدیم
در دامن دامت آه که تا چشم زدیم

جامی است که عقل آفرین می زندش
این کوزه گر دهر چنین جام لطیف

در کارگه کوزه گری بودم دوش
هریک به زبان حال با من می گفت

در جمع کمال شمع اصحاب شدند
گفتند فسانه ای و در خواب شدند

بازآمده ای کو که به ما گوید راز
چیزی نگذارید که نمی آید باز

دریاب دمی که با طرب می گذرد
پیش آر پیاله را که شب می گذرد

شاید که ز دوست یاد بسیار کنید
نوبت چو به ما رسد نگونسار کنید

سرمستی من برون ز اندازه شده است
پیرانه سرم بهار دل تازه شده است

دریاب که هفته دگر خاک شده است
گل خاک شده است و سبزه خاشاک شده است

قولی است خلاف دل در آن نتوان بست
فردا باشد بهشت همچون کف دست

وین عمر به خوشدلی گذارم یا نه
کاین دم که فروبرم برآرم یا نه

قومی به گمان فتاده در راه یقین
کی بی خبران راه نه آن است و نه این

من باطن هر فراز و پستی دانم
گر مرتبه ای ورای هستی دانم

از روی حقیقتی نه از روی مجاز
رفتیم به صندوق عدم یک یک باز

پیمانه چو پر شود چه شیرین و چه تلخ
از سلخ به غره آید از غره به سلخ

کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت
زان روی که هست کس نمی داند گفت

جیحون اثری ز اشک پالوده ماست
فردوس دمی ز بخت آسوده ماست

وز صحبت خلق بی وفایی مانده است
از عمر ندانم که چه باقی مانده است

وین رفتن بی مراد عزمی است درست
کاندوه جهان به می فرو خواهم شست

او را نه نهایت نه بدایت پیداست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست

وین یک دم عمر را غنیمت شمریم
با هفت هزار سالگان سر به سریم

پایی ز نشاط بر سر غم نزنیم
کاین صبح بسی دمد که ما دم نزنیم

وین شیشه نام و ننگ بر سنگ زنیم
بر زلف دراز و دامن چنگ زنیم

بی زمزمه ساز عراقی هیچ است
حاصل همه عشرت است و باقی هیچ است

آنان که محیط فضل و آداب شدند
ره زین شب تاریک نبردند به روز

از جمله رفتگان این راه دراز
هان بر سر این دوراهه از روی نیاز

این قافله عمر عجب می گذرد
ساقی غم فردای حریفان چه خوری

یاران به مرافقت چو دیدار کنید
چون باده خوشگوار نوشید به هم

ساقی غم من بلند آوازه شده است
با موی سپید سرخوشم کز می تو

ساقی گل و سبزه بس طربناک شده است
می نوش و گلی بچین که تا درنگری

گویند که دوزخی بود عاشق و مست
گر عاشق و مست دوزخی خواهد بود

تا کی غم آن خورم که دانم یا نه
پر کن قدح باده که معلومم نیست

قومی متفکرند اندر ره دین
می ترسم از آن که بانگ آید روزی

من ظاهر نیستی و هستی دانم
با این همه از دانش خود شرمم باد

ما لعبتکانیم و فلک لعبت باز
یک چند در این بساط بازی کردیم

چون عمر بسر رسد چه بغداد وچه بلخ
خوش باش که بعد از من و تو ماه بسی

این بحر وجود آمده بیرون زنهفت
هر کس سخنی از سر سودا گفتند

گردون نگری ز قد فرسوده ماست
دوزخ شرری ز رنج بیهوده ماست

از من رمقی به سعی ساقی مانده است
از باده دوشین قدحی بیش نماند

چون آمدنم به من نبد روز نخست
برخیز و میان ببند ای ساقی چست

دوری که در او آمدن و رفتن ماست
کس می نزند دمی در این معنی راست

ای دوست بیا تا غم فردا نخوریم
فردا که از این دیر کهن درگذریم

تا دست در اتفاق بر هم نزنیم
خیزیم و دمی زنیم پیش از دم صبح

صبح است دمی با می گلرنگ زنیم
دست از عمل دراز خود باز کشیم

دوران جهان بی می و ساقی هیچ است
هرچند در احوال جهان می نگرم